In Boeken&Wetenschap van de Volkskrant vandaag een mij prikkelende boekenrecensie van voormalig chemicus en thans wetenschapsjournalist Simon Rozendaal. Een 73-jarige auteur die er kennelijk nog geen zin an heeft om achter de gerania te gaan zitten koekeloeren hoe de wereld om hem heen, en ook hijzelf, in rap tempo verlept. Dat alleen al is bewonderingswaardig, toch? En dan heb ik het nog niet over wat hij schrijft en beweert in het afgenomen interview. Omdat ik een groot voorstander ben van de Liquidatie van de Betutteling in de maatschappij, kan ik zijn visie heel goed volgen, zodat ik vandaag nog dat boek ga bestellen…

Meteen na de laatste woorden heb ik het boek Paniek om niets besteld, tezamen met een tweedehands exemplaar van Eiland Van Het Tweede Gezicht van Albert Vigoleis Thelen, dat al heel lang op mijn verlanglijstje stond en waar nu kennelijk de tijd rijp voor was om deze dikke pil, door Thelen geschreven in 1953 toen een deel van ons land onder water stond, te gaan aanschaffen. Soms, neen best vaak ben je het gewoon waard!…

Deze Thelen, allang diep onder groene zoden rustend want hij was van het begin van vorige eeuw, zie je nog best weleens op lijstjes staan van wat oudere literatuurcritici of dito liefhebbers van literatuur, als die worden verzocht aan het jaareinde een top tien in te leveren. Het eiland waar Thelen over schreef is Mallorca, het Ibiza van de jaren dertig van vorige eeuw, waar hij ook een jaar of vijf met zijn liefje heeft gewoond. Pas vijftig jaar na het Duitse origineel werd het in onze taal vertaald. En ja, laten we eerlijk zijn, toen pas kwam het bij me in beeld, toen ik er over zag geschreven worden in oude brieven door onder meer uitgever Geert van Oorschot, die hem aanvankelijk nog heeft uitgegeven in het Duits! Zelfs Nobelprijswinnaar Thomas Mann was extatisch over Thelens debuut. En dus is vandaag, na vele jaren op mijn lijstje te hebben gestaan, door Thelens naam een streep gegaan op dat lijstje, veroorzaakt door een interview met een tegen betutteling strijdende wetenschapsjournalist. Soms kan het gek lopen op een zaterdagochtend…

Zojuist bracht ik de geitjes naar hun weide. Zoals altijd, onderweg ernaartoe, probeerden ze zoveel mogelijk op de grond gevallen appeltjes weg te snaaien. Denk niet dat geitjes lekkerbekken zijn, want ze eten met evenveel enthousiasme een volledig rotte, verpapte appel op, net zoals honden, de lippen likkend, hun eigen nog warme vomit opsmikkelen. Dat heb ik altijd vreemd gevonden, als je naar de smaaksensaties van dieren kijkt: honden kunnen net zo hard bedelen voor beschimmeld, onherkenbaar geworden voedsel, als naar een nog warm stukje uitgebakken spek van de eettafel. Vreemd zei ik omdat wij dan, denk ik, als mensen en niet als dieren naar dieren kijken, met ons verstand en ons (vermeende) subtiele gevoel voor culinaire kwaliteiten. We hebben er zelfs universiteiten en andere leerscholen voor opgericht, waar wij mensen ons kunnen bekwamen in het verder uitdiepen van onze toch al ongehoord sterk ontwikkelde subtiliteiten…

Daarover gesproken, maar dan aan de andere kant van het subtiliteitsspectrum: maandag is het 7 oktober, precies een jaar daarvoor richtte Hamas haar weinig subtiele, intens laffe massaslachting aan onder nietsvermoedende, vaak nog slapende kibboetsbewoners. Ik heb er hetzelfde vreemde gevoel bij in mijn maag als toen 11 september 2002 naderde, want je vreesde dat er weer zo’n laffe aanval zou kunnen gaan plaatsvinden. Gelukkig gebeurde dat niet, en ook daarna op iedere ‘verjaardag’ niet. Juist als niemand het verwacht slaat de terrorist toe, omdat verwarring en paniek zaaien haar credo is…

Waar die Simon Rozendaal over schrijft? Voornamelijk over de betutteling bij alles dat wordt gemeten, waarbij dan heel vaak de zaak doorslaat naar paniek en chaos. Hij is als het ware de tegenkracht van de activistische beweging rondom bijvoorbeeld de klimaatproblematiek. Niet dat ik het daar mee eens ben, want we moeten wel degelijk vind ik de huidige negatieve ontwikkeling van ons klimaat serieus nemen – of het nu door mensen wordt veroorzaakt of een natuurlijke golfbeweging is van Moeder Aarde. Wel kan ik het eens zijn met het fenomeen ‘krachten en tegenkrachten’, omdat je door een scherpe voor- en tegenstand de onderste steen goed boven krijgt…

En dus heeft zo’n man als Rozendaal, op basis van een tamelijk slordig interviewtje in de Volkskrant, mijn interesse gewekt, om eens een kijkje in de hoofden van klimaatcritici te mogen nemen, dan wel de mensen die beweren dat het met de pfas, glyfosaat en andere foute microscopisch kleine stofjes allemaal wel meevalt. Ja, nu ik bijna tegen de zestig loop zie ik steeds beter de tegenover elkaar staande partijen en hun argumenten: alles heeft te maken met belangen!…

En dat zijn niet alleen de lijnrecht tegenover elkaar staande belangen, maar ook de gemeenschappelijke. Een voorbeeld van een gemeenschappelijk belang: dat we allemaal over vijf jaar nog, gezond en wel, in leven willen zijn. Een tegengesteld belang: die van de pesticiden verkopende chemiereus versus de (door nature and nurture) activistisch geworden complotdenker, die van mening is dat het veel sneller met Moeder Aarde afgelopen is dan de gemiddelde wetenschapper denkt, en daardoor zo in paniek raken dat ze zichzelf vastlijmen aan schilderijen of zich vastklinken aan geparkeerde vliegtuigen…

Daar dan weer ergens tussenin zitten bijvoorbeeld provincies die het beleid van de overheid uitvoeren op het gebied van milieueffecten van vervuilende branches. Eigen dan wel ingehuurde milieudiensten moeten de vervuilende bedrijven toetsen aan vastgestelde normen betreffende al die voor het blote oog onzichtbare stofjes. Ach, ik vind het nu eenmaal boeiend om in beide kampen der uitersten mijn licht op te mogen steken. Wel is het zo dat ik, bij mijn eigen ouder worden, steeds frequenter kies voor de nuchtere blik, die snoeihard tegen die soms extreme betutteling gericht is. Op dit punt ben ik kennelijk gevoeliger geworden voor een soort van wetenschappelijk onderbouwd populisme (want eenvoudig te begrijpen)…

Waarmee ik bedoel dat ik geen knip voor de neus méér waard ben dan de door mij soms verwenste klimaatactivisten. Het gaat me niet eens om de inhoud, maar om de vorm waarin ze hun protest gieten. Met name het zichzelf buiten de wet plaatsen van klimaatactivistische individuen, levert mij een sterk groeiende ergernis op. Ik blijf dan ook herhalen: schuif aan bij de vele overlegtafels en ga niet, als je je zin niet krijgt, wetten en regels overtreden om zo je punt te maken. Dat laatste komt vaak tot uiting via de metafoor van het stampvoetende kind dat z’n zin niet krijgt, maar toch driftig blijft stampvoeten…

Daarbij zit een zodanige oneerlijke component ingebakken, dat als ik zoiets zou doen, door midden op de snelweg in kleermakerszit te gaan zitten, ik dan prompt als een staatsgevaarlijke gek wordt ingerekend en weggezet. Maar als georganiseerde klimaatdrammers dit doen, dan knijpt de overheid toch te vaak een siepig oogje dicht, want ik ben van mening dat je zulke overtreders effectief en vooral eerlijk moet sanctioneren met ten minste een flinke boete, bij voorkeur aangevuld met een zinvolle taakstraf (snelwegen schoonmaken of zo). De de regels aan hun gat afvegende klimaatterroristen komen er anno 2024 te makkelijk mee weg. Daar zit bij mij een hele grote ergernis, omdat er met twee maten wordt gemeten…

Ik lees ze zelden tot nooit, financiële bladzijden van kranten. Ik krijg er vrijwel meteen de zenuwen van. Vandaag deed ik het toch, voornamelijk vanwege een zee van tijd. Ik las onder meer over de aanvallen die Pieter Lakeman al decennia uitvoert op de arrogantie van de financiële macht van vooral bedrijven. Zo begon hij een strafzaak tegen onder meer Ralph Hamers, in de tijd dat hij CEO bij ING was. Beschuldiging: Hamers heeft willens en wetens het professioneel door zijn bank witwassen van zwartgeld toegestaan. Want: de bank moest winst maken, zodat zijn bonus de hoogte in zou schieten. Dat was zijn directe belang als CEO met een mooie bonusregeling…

Eind van het jaar zal duidelijk zijn of Lakeman gelijk krijgt: heeft Hamers laakbaar incompetent gedrag vertoond als baas van een toen nog staatsbank? Bijna altijd ga ik mee in het affakkelen van zulke meedogenloze bank boys, omdat je gewoon weet dat ze over lijken gaan, om een zo groot mogelijke eindejaarstoelage te ontvangen en een welgemeend schouderklopje van de voorzitter van de Raad van Commissarissen. Dat laatste mag je niet onderschatten, want zo’n alligator als Hamers weet maar al te goed dat hij de beste maatjes moet blijven met deze vaak voormalige Captains of Business, die hem kunnen maken of breken…

Lakeman, de Simon Wiesenthal van de Finance Industry, vroeger vooral bekend als ‘accountantsjager’, toen hij sjoemelende accountants aan de schandpaal nagelde als die hun handtekening ten onrechte hadden gezet onder jaarrekeningen van zich aan window dressing schuldig makende bedrijven, Lakeman is als tachtigjarige particuliere fraudebestrijder nog steeds actief met het in beeld brengen en vervolgens op de vingers tikken van bedrijven die het niet zo nauw nemen met de regels. Daarbij hoopt hij ook dat er in the end een vervolging komt, als hij gelijk krijgt. Gelijk krijgen, daar draait het wel vaak om in het leven geloof ik. Toch? Of gaat het om gelijk hebben?…

Barfman