De allesweter wist het alweer niet
Gister bracht ik de (overigens niet onverwachte) dood van Jeroen Brouwers ter sprake. Ook zat tot mijn grote verbazing, gisteravond bij Khalid, ‘allesweter’ Paul Witteman aan tafel. Hij mocht stilstaan bij de grootsheid van de overledene…
Heel ons land weet dat Paul de zelfverklaarde specialist is op het gebied van de componist Johann Sebastian Bach, en klassieke muziek in het algemeen. Ik geloof niet dat er ook maar iemand is die hem dat niet gunt, de grootste kenner van Bach te worden genoemd…
Maar om nu, misschien vanwege de initialen, ook maar meteen tot specialist van Jeroen ‘Sebastian’ Brouwers te worden gebombardeerd, dat vind ik een brug te ver. Ik kan het zelfs uitleggen…
Paul gaf aan, op instigatie van Khalid, welk boek van Brouwers zijn belangrijkste was: Bezonken rood, meldde Paul meteen. Een duidelijk ingestudeerd een-tweetje met zijn ondervrager. Paul wilde dat Khalid hem die vraag zou stellen…
Het noemen van Bezonken rood is een cliché. Dat was misschien wel zijn bekendste, op middelbare scholen veelgelezen boek. Want het stond op alle lijstjes, was ook niet al te dik. BR was deel 3 in de Indië-trilogie, die begon met Zonsopgangen boven zee en Het verzonkene…
BR was wel een ophefmakend boek. Dat kwam door de bijna allergische reactie van mindere auteurs als Rudy Kousbroek, die beweerden dat de Jappenkampen best meevielen, qua mishandelingen, sadisme, executies etc…
Kousbroek was gewoon jaloers, dat iemand op het idee was gekomen om dat nare Indië-verleden eens ongecensureerd en prachtig barok beschreven in een (autobiografische) roman te verwerken…
Het heeft mij jaren gekost voordat ik in staat was om iets van Kousbroek te lezen, zonder meteen in mijn Kousbroek-allergie te schieten. Hij heeft mooie werken gemaakt hoor, laat dat duidelijk zijn, zoals Einsteins poppenhuis…
Maar toen jaren later de briefwisselingen met Reve en WFH gepubliceerd werden, werd me meteen duidelijk dat ik niet de enige was die allergisch bleek te zijn geweest voor Kousbroek…
Maar goed, Paul Witteman. Die heeft waarschijnlijk alleen maar de romans van Brouwers gelezen. Maar zal hij de vele essays, polemieken, feuilletons, autobiografische krabbels en zijn pseudo-proefschrift De laatste deur hebben gelezen, over zelfmoord in de literatuur?…
Zo ja, dan had hij dit gister beslist ter sprake moeten brengen. Zelfs de bloemlezing Zachtjes knetteren de letteren, met anekdotes van en over schrijvers, is gewoon hilarisch. En de afwijkende biografie over Adolf Hitler en Eva Braun, die kun je niet niet herlezen, als je het uit hebt…
Nu Paul onlangs heeft aangekondigd dat hij met zijn zondag-middagshow met klassieke muziek (heerlijk programma trouwens!) zal gaan stoppen, lijkt het snel bergafwaarts te gaan met ‘m…
Een regiefout, wat mij betreft, om Witteman uit te nodigen. Mogelijk mocht hij wat zeggen omdat hij in een later item ook al aan tafel zat, zodat ze dubbele reiskosten konden besparen daar bij de NPO pfff…
Er had een andere, uiteraard nog levende grootmeester der literatuur aan tafel moeten zitten, zoals Grunberg, vd Heijden, of Palmen. Of Brouwers’ makker van weleer Maarten ‘t Hart…
Witteman, dat was een journalist die ook over muziek schreef, je kunt hem niet echt een groot schrijver noemen. En kenner, dat was hij zeker niet op het gebied van Brouwers…
Er zijn maar weinig vaderlandse schrijvers vind ik, die je na jaren nog steeds met even veel plezier kunt lezen. Brouwers is wel nog zeer goed leesbaar. Het was dan misschien geen geinponem, ik moest wel altijd erg om zijn scherpe humor lachen…
Vorig jaar herlas ik De zondvloed nog eens, een dikke pil die wat mij betreft nooit verveelt. Zelfs niet als je weet dat hij iedere keer weer, met zijn Indië-verleden, hetzelfde boek schreef, met dezelfde thema’s etc…
Ik had vroeger een collega die werd behandeld voor een twee-de-generatie-kampsyndroom, als dochter van Indische ouders. Ze was onder behandeling in een centrum te Mokum, waar ze Brouwers wel eens zag rondlopen…
Hij nam het serieus met zijn verleden, hij wist dat hij erdoor getekend was. Voor het leven. En als je weet dat hij in zijn jeugd, later in Nederland, ook nog eens op die gezellige katholieke jongensinternaten heeft gezeten, dan weet je wel hoe de vork in de steel zit…
Maar goed, nu is hij er niet meer en dus ga ik voor de rest van het jaar een planning maken om delen van zijn omvangrijke oeuvre te herlezen. Dat heeft de man verdiend. En als ik eenmaal weet waar hij begraven ligt, dan ga ik een mooie pot chrysanten op zijn steen zetten…
Ik rond af. Laatst hoorde ik een prachtig morbide grapje maken over een andere recente dode, Jan Rot. Die heeft al tijdens zijn leven aangegeven wat hij op zijn grafsteen wilde: hier rot Jan. Heerlijk, volgens mij heb je dan begrepen waar het in het leven om draait…
Barfman